Mokre drewno dymi, słabiej grzeje i sprzyja osadzaniu się smoły w kominie. Aby przygotować opał do kominka, rozłup je zaraz po ścięciu, ułóż na podwyższeniu pod dachem z otwartymi bokami i pozostaw co najmniej na jedno lato, najlepiej do momentu, gdy zawartość wody spadnie poniżej 20%.
Dlaczego mokre drewno jest problemem?
Świeżo ścięte drewno może zawierać około 40–60% wody. Podczas spalania część energii zamiast ogrzewać pomieszczenie zużywa się na jej odparowanie. Mokra szczapa trudniej się rozpala, daje więcej dymu i może zapewnić mniej więcej o połowę mniej ciepła niż drewno wysuszone.
Niższa temperatura w palenisku utrudnia dopalanie gazów. Produkty niepełnego spalania osadzają się wtedy w przewodzie kominowym jako sadza i smoła, co zwiększa ryzyko problemów z ciągiem oraz pożaru komina. Wymogi dotyczące wilgotności zależą od lokalnych uchwał antysmogowych. Przykładowo w Małopolsce obowiązuje limit 20% zawartości wody dla drewna opałowego.
Jak drewno oddaje wilgoć?
Woda przemieszcza się w drewnie między innymi przez jego naturalne kanały, czyli pory. Najszybciej ucieka przez przekroje poprzeczne, dlatego rozłupana szczapa schnie znacznie szybciej niż cały wałek. Kora ogranicza wymianę wilgoci, a szczelne zamknięcie stosu może zatrzymać proces i sprzyjać pleśni lub rozkładowi.
Suszenie powinno przebiegać równomiernie w całym przekroju. Można porównać je do smażenia kotleta. Zbyt duży ogień przypali powierzchnię, podczas gdy środek pozostanie surowy. Podobnie gwałtowne wysuszenie zewnętrznej warstwy drewna może ograniczyć dalsze oddawanie wody z wnętrza. Powolny, kontrolowany proces pozwala wilgoci przechodzić przez całą szczapę.
Nie oznacza to, że drewno nie schnie w chłodniejszych miesiącach. Jesienią i zimą wysoka wilgotność powietrza oraz mała ilość słońca spowalniają proces, a czasem powodują ponowne nasiąkanie. Największy postęp następuje zwykle wiosną i latem, dlatego stos powinien przejść przez pełny sezon letni.
Jak przygotować drewno do sezonowania?
Najlepszy rezultat daje przygotowanie opału od razu po pozyskaniu. Kolejne czynności wykonuj w tej kolejności:
- Rozłup drewno zaraz po ścięciu. Świeże wałki są łatwiejsze do rozłupania, a odsłonięcie środka otwiera drogę dla odparowującej wody.
- Dopasuj długość szczap do paleniska. Kawałki powinny swobodnie mieścić się w kominku, a ich przekrój nie powinien być tak duży, by utrudniał wysychanie.
- Przygotuj podwyższenie. Ustaw drewno na legarach, paletach albo innej stabilnej konstrukcji, aby nie stykało się bezpośrednio z gruntem.
- Ułóż szczapy luźno. Zostaw przestrzeń między rzędami i nie dociskaj polan do ściany. Powietrze powinno przepływać również od spodu i z boków.
- Zabezpiecz stos od góry. Dach lub przewiewne zadaszenie ochroni drewno przed deszczem i śniegiem, ale nie powinno zamykać boków.
Rozłupane i prawidłowo przechowywane drewno wielu popularnych gatunków, między innymi buka, sosny i świerka, może osiągnąć zawartość wody poniżej 20% w ciągu około roku. W sprzyjających warunkach proces bywa krótszy, ale nierozłupane wałki mogą potrzebować nawet dwóch lat. Sam czas nie zastępuje pomiaru, ponieważ tempo schnięcia zależy od grubości szczap, pogody i miejsca składowania.
Najczęstsze błędy przy suszeniu to:
- Szczelne owinięcie całego stosu folią lub plandeką, które zatrzymuje parę wodną i sprzyja skraplaniu.
- Ustawienie drewna bezpośrednio na ziemi, gdzie chłonie wilgoć od podłoża.
- Przechowywanie opału w piwnicy lub innym zamkniętym, słabo wentylowanym pomieszczeniu.
- Palenie drewnem zaraz po wyrębie, bez sprawdzenia jego rzeczywistej wilgotności.
Gdzie przechowywać drewno?
Najlepsza jest drewutnia z dachem, ażurowymi bokami i podłogą nad gruntem. Powinna stać w miejscu, w którym wiatr może swobodnie opływać stos, a słońce dociera do niego przez część dnia.
Przy wyborze lokalizacji zwróć uwagę na następujące zasady:
- Ustaw drewutnię na suchym podłożu, najlepiej z prześwitem co najmniej kilku lub kilkunastu centymetrów nad gruntem.
- Zapewnij otwarte boki albo duże otwory wentylacyjne zamiast pełnej zabudowy.
- Oddal stos od muru, aby powietrze mogło przepływać także za drewnem.
- Skieruj zadaszenie tak, aby chroniło polana przed opadami, ale nie ograniczało przewiewu.
Jeśli masz miejsce na zapas na dwa sezony, wygodny jest podział drewutni na dwie części. W jednej schnie świeższe drewno, a w drugiej znajduje się opał gotowy do użycia. Suche polana można przenieść bliżej domu dopiero przed sezonem grzewczym. Dzienna porcja może dosychać w ogrzewanym pomieszczeniu, ale nie powinna leżeć bezpośrednio przy kominku ze względu na ryzyko pożaru.
Jak sprawdzić, czy drewno jest gotowe?
Jasny kolor, mniejsza masa, pęknięcia na czołach i dźwięczny odgłos przy uderzeniu dwóch szczap wskazują na postęp suszenia, ale nie dają pewności. Najbardziej miarodajny jest wilgotnościomierz.
Pomiar wykonaj na świeżo rozłupanej szczapie, w jej wewnętrznej części. Elektrody powinny trafić w środek, a nie tylko w wysuszoną powierzchnię. Warto sprawdzić kilka kawałków z różnych miejsc stosu, ponieważ polana ułożone na zewnątrz mogą być bardziej suche niż te znajdujące się w środku.
| Metoda | Czego szukać? | Wiarygodność |
|---|---|---|
| Wilgotnościomierz | Pomiar na świeżo rozłupanej szczapie, w jej środku | Najwyższa przy prawidłowym użyciu |
| Test dźwięku | Sucha szczapa wydaje ostry, dźwięczny odgłos przy uderzeniu | Orientacyjna |
| Wygląd drewna | Jaśniejsza powierzchnia, mniejsza masa, pęknięcia na czole, brak pleśni | Orientacyjna |
Trzeba rozróżnić dwa sposoby opisywania wilgotności. Wilgotnościomierz zazwyczaj pokazuje stosunek masy wody do masy suchego drewna, natomiast próg opałowy odnosi się do udziału wody w całkowitej masie mokrego drewna. Dlatego 20% zawartości wody odpowiada w przybliżeniu odczytowi 25% na wilgotnościomierzu. Odczyt około 22% oznacza mniej więcej 18% wody w całej masie.
Przed włożeniem drewna do kominka sprawdź:
- Czy pomiar z kilku świeżo rozłupanych szczap nie przekracza około 25% na mierniku.
- Czy polana wydają dźwięczny, a nie głuchy odgłos przy uderzeniu.
- Czy na czołach widać oznaki wysychania, a drewno jest wyraźnie lżejsze niż świeże.
- Czy na powierzchni i w szczelinach nie ma pleśni ani śladów zawilgocenia.
Uwaga: pomiar powierzchni szczapy może wprowadzać w błąd. Zewnętrzna warstwa wysycha wcześniej niż środek, dlatego elektrody wilgotnościomierza trzeba wbić w świeżo rozłupane drewno.
Czy sezonowanie drewna się opłaca?
Tak, ponieważ suszenie poza paleniskiem pozwala wykorzystać energię drewna do ogrzewania, zamiast przeznaczać ją na odparowanie wody. Suche polana dają stabilniejsze spalanie, mniej dymu i mniej osadów w kominie. Sezonowanie wymaga czasu, ale jest prostą inwestycją w mniejsze zużycie opału, bezpieczeństwo instalacji i dłuższą żywotność kominka.