COP pompy ciepła to współczynnik określający, ile energii cieplnej urządzenie dostarcza w stosunku do zużytej energii elektrycznej. COP równy 4 oznacza, że z 1 kWh prądu pompa przekazuje do instalacji 4 kWh ciepła. Jest to jednak wynik dla konkretnego punktu pracy, a nie stała wartość uzyskiwana przez cały sezon.
Czym jest COP pompy ciepła?
COP to skrót od angielskiego Coefficient of Performance, czyli współczynnik efektywności. Pokazuje relację między ciepłem oddanym do budynku a energią elektryczną pobraną przez pompę w określonych warunkach.
Przykładowo COP na poziomie 4 oznacza, że urządzenie dostarcza 4 kWh ciepła, zużywając 1 kWh energii elektrycznej. Pozostała część energii pochodzi z dolnego źródła, czyli powietrza, gruntu albo wody. Im wyższy COP, tym mniej prądu potrzeba do uzyskania tej samej ilości ciepła, choć sam wynik nie mówi jeszcze o kosztach całego sezonu.
Jak oblicza się COP i odczytuje oznaczenia?
Współczynnik wyraża prosty stosunek energii cieplnej do elektrycznej:
COP = Q / W
Q oznacza moc lub energię cieplną przekazaną do instalacji, a W – moc lub energię elektryczną zużytą przez urządzenie. Pomiar wykonuje się dla określonego punktu pracy, zwykle w warunkach laboratoryjnych opisanych między innymi przez normę DIN EN 14511. Dlatego wynik z karty produktu służy przede wszystkim do porównywania urządzeń pracujących przy tych samych parametrach.
Oznaczenie A7/W35 należy czytać w następujący sposób:
- A oznacza powietrze jako źródło ciepła, a liczba 7 wskazuje jego temperaturę wynoszącą 7°C.
- W oznacza wodę po stronie instalacji grzewczej, a liczba 35 wskazuje temperaturę zasilania wynoszącą 35°C.
- COP A7/W35 opisuje więc pracę powietrznej pompy ciepła przy temperaturze zewnętrznej 7°C i temperaturze wody zasilającej instalację 35°C.
- W przypadku pompy gruntowej można spotkać zapis B0/W35, a przy pompie wykorzystującej wodę gruntową na przykład W10/W35.
Jeżeli producent podaje COP A7/W35 równy 4,7, oznacza to, że w tych konkretnych warunkach urządzenie dostarcza 4,7 jednostki ciepła na każdą jednostkę pobranej energii elektrycznej. Nie oznacza to, że identyczny wynik utrzyma się przy mrozie albo przy temperaturze zasilania 55°C.
Dlaczego COP spada zimą?
Najważniejszym czynnikiem jest różnica temperatur między dolnym źródłem a instalacją grzewczą. Im większa ta różnica, tym trudniej pompie przenieść ciepło i tym więcej pracy musi wykonać sprężarka. W rezultacie COP maleje.
Spadek efektywności powietrznej pompy ciepła zimą można przedstawić w kilku krokach:
- Temperatura powietrza zewnętrznego spada, więc pompa ma do dyspozycji chłodniejsze dolne źródło.
- Budynek traci więcej ciepła, dlatego instalacja może wymagać wyższej temperatury zasilania.
- Rośnie różnica między temperaturą źródła a temperaturą wody kierowanej do ogrzewania.
- Sprężarka pracuje pod większym obciążeniem, a współczynnik COP się obniża.
Na wynik wpływa także odszranianie wymiennika jednostki zewnętrznej. Podczas tego procesu urządzenie zużywa energię, ale nie przekazuje jej w całości na ogrzewanie budynku. Z tego powodu wysoki COP zmierzony przy A7/W35 nie powinien być traktowany jako prognoza wyniku w najzimniejszych dniach.
Znaczenie ma również instalacja odbiorcza. Ogrzewanie podłogowe zwykle pracuje przy temperaturze zasilania około 30–35°C, czyli znacznie niższej niż klasyczne grzejniki wymagające w niektórych budynkach 50–60°C. Niższa temperatura zasilania zmniejsza różnicę temperatur i sprzyja wyższemu COP. Nie oznacza to jednak, że pompa nie może współpracować z grzejnikami. Trzeba ocenić ich moc oraz wymaganą temperaturę pracy.
Typowe zakresy COP według rodzaju pompy
Poniższe wartości są orientacyjnym punktem odniesienia. Rzeczywisty wynik zależy od temperatury źródła, temperatury zasilania i punktu pomiarowego.
| Typ pompy | Średni zakres COP | Dlaczego wynik jest taki? |
|---|---|---|
| Powietrzna pompa ciepła | około 3,5–4,5 | Temperatura powietrza zmienia się w ciągu roku, a zimą może wyraźnie obniżyć efektywność. |
| Gruntowa pompa ciepła | około 4,4–4,8 | Grunt ma stabilniejszą temperaturę niż powietrze, więc warunki pracy są bardziej wyrównane. |
| Pompa ciepła woda–woda | około 4,9–5,8 | Woda gruntowa może zapewniać stabilne i relatywnie wysokie źródło temperatury. |
Wyższy zakres dla pomp gruntowych i wodnych wynika głównie ze stabilności dolnego źródła. Takie porównanie nie obejmuje jednak kosztów wykonania instalacji, dostępności źródła ani warunków konkretnej działki.
SCOP a COP – który parametr lepiej opisuje sezon?
COP jest wartością chwilową. Pokazuje efektywność w jednym punkcie pracy, na przykład przy A7/W35. SCOP jest średnią sezonową, która uwzględnia zmienne temperatury zewnętrzne i różne warunki występujące podczas całego sezonu grzewczego.
Przy planowaniu zużycia prądu i kosztów ogrzewania SCOP jest zwykle bardziej przydatny niż pojedynczy COP. Trzeba jednak pamiętać, że także SCOP ma charakter obliczeniowy i zależy od przyjętego klimatu oraz parametrów instalacji. Jeszcze bardziej indywidualnym wskaźnikiem jest SPF, czyli współczynnik wyznaczony na podstawie rzeczywistej pracy konkretnego systemu w budynku, zwykle w skali roku.
Dlatego przy wyborze pompy nie należy patrzeć wyłącznie na najwyższą liczbę w katalogu. Trzeba sprawdzić COP dla kilku punktów pracy, wartość SCOP oraz temperaturę zasilania, przy której pracuje instalacja. Dla całorocznej oceny ważniejszy od pojedynczego COP jest wynik sezonowy, a na niego silnie wpływa temperatura zasilania.