Fotowoltaika zimą nadal produkuje prąd, ale od listopada do lutego zwykle przypada na nią około 10–15% rocznego uzysku. Instalacja nie staje się więc bezużyteczna, jednak jej bieżąca produkcja rzadko wystarcza do pokrycia zimowego zapotrzebowania domu, zwłaszcza przy ogrzewaniu pompą ciepła.
Dlaczego fotowoltaika zimą produkuje mniej?
Panele fotowoltaiczne wykorzystują światło, a nie ciepło. Niska temperatura nie zatrzymuje ich pracy, a w przypadku ogniw krzemowych może nawet poprawiać sprawność chwilową. Chłodne moduły mają mniejsze straty napięcia niż rozgrzane panele w upalny dzień. W danych technicznych często przyjmuje się spadek mocy rzędu około 0,3–0,4% na każdy stopień nagrzania powyżej warunków odniesienia.
Nie oznacza to jednak dużej produkcji zimą. O całkowitej ilości energii decyduje przede wszystkim natężenie promieniowania i czas jego oddziaływania. Krótszy dzień, nisko położone słońce, zachmurzenie oraz okresowe zaleganie śniegu ograniczają liczbę fotonów docierających do modułów. Lepsza sprawność zimnego ogniwa nie kompensuje małej ilości światła.
Najważniejsze różnice między sezonami przedstawia poniższe zestawienie:
| Czynnik | Zima | Lato |
|---|---|---|
| Temperatura modułów | Niska, korzystna dla sprawności ogniw | Wysoka, może obniżać moc chwilową |
| Długość dnia | Krótka, mniej godzin produkcji | Długa, więcej godzin pracy instalacji |
| Kąt padania promieni | Słońce znajduje się nisko nad horyzontem | Promienie padają korzystniej |
| Sprawność ogniwa | Może być wyższa w chłodzie | Spada przy silnym nagrzaniu |
| Zachmurzenie i śnieg | Częściej ograniczają dostęp światła | Zwykle mają mniejsze znaczenie |
Na zimowy uzysk wpływa też cień. Niskie słońce powoduje, że kominy, drzewa i sąsiednie budynki rzucają dłuższe cienie niż latem. Przy częściowym zacienieniu pomocne mogą być rozwiązania takie jak optymalizatory mocy, ale nie usuwają one problemu braku promieniowania.
Ile kWh produkuje instalacja zimą?
Dokładny wynik zależy od lokalizacji, mocy instalacji, kierunku i kąta nachylenia dachu, zacienienia oraz pogody. Symulacja PVGIS dla instalacji 6 kWp w Łodzi, skierowanej na południe pod kątem 35° i z uwzględnieniem strat systemowych, wskazuje następujące wartości:
| Miesiąc | Instalacja 6 kWp | Instalacja 10 kWp | Orientacyjny udział w produkcji rocznej |
|---|---|---|---|
| Listopad | około 220 kWh | około 370 kWh | około 3–5% |
| Grudzień | około 170 kWh | około 285 kWh | około 2–3% |
| Styczeń | około 215 kWh | około 360 kWh | około 3–4% |
| Luty | około 295 kWh | około 490 kWh | około 5–6% |
Dla czterech miesięcy od listopada do lutego daje to w przybliżeniu 14% rocznego uzysku w opisanej lokalizacji i konfiguracji. W innym regionie Polski wyniki mogą być wyższe albo niższe. Dach skierowany na wschód lub zachód zwykle traci zimą więcej niż południowy, a strome ustawienie poprawia produkcję przy nisko położonym słońcu. Nie należy jednak dobierać kąta wyłącznie pod zimę, ponieważ liczy się bilans całoroczny.
Dobrym przykładem są dane instalacji 9,6 kWp pracującej pod Krakowem. Przy średniej rocznej produkcji około 10 200 kWh w grudniu, styczniu i lutym wygenerowała odpowiednio 243 kWh, 223 kWh i 403 kWh. Luty był wyraźnie lepszy dzięki dłuższemu dniowi i wyższemu położeniu słońca.
Udział zimy w rocznym uzysku nie jest stałą wartością. Tabela pokazuje orientacyjny zakres, a nie gwarantowaną produkcję dla każdego dachu.
Co zrobić ze śniegiem na panelach?
Śnieg zasłania ogniwa i podczas zalegania może ograniczyć produkcję niemal do zera. W większości instalacji nie ma jednak potrzeby ręcznego odśnieżania. Przy nachyleniu dachu przekraczającym około 30° pokrywa często zsuwa się pod wpływem grawitacji, a cienka warstwa topnieje po pojawieniu się słońca.
Jeżeli śnieg zalega długo albo instalacja znajduje się na gruncie, postępowanie powinno wyglądać tak:
- Oceń sytuację z poziomu gruntu – sprawdź monitoring produkcji i nie wchodź na oblodzony dach.
- Pozostaw śnieg na dachu – kilka dni niskiej produkcji zwykle nie uzasadnia ryzyka upadku ani uszkodzenia modułów.
- Skorzystaj z fachowej pomocy – szczególnie przy dużej pokrywie, instalacji gruntowej lub trudnym dostępie.
- Użyj wyłącznie miękkiej szczotki na wysięgniku – nigdy łopaty, skrobaczki, soli ani gorącej wody.
- Po wichurze sprawdź konstrukcję i przewody – widoczne uszkodzenia wymagają kontroli serwisowej, a nie samodzielnej ingerencji.
Wchodzenie na dach może skończyć się upadkiem, a twarde narzędzia mogą zarysować szybę lub spowodować mikropęknięcia. Zysk z wcześniejszego odsłonięcia modułów często jest mniejszy niż ryzyko takiej pracy.
Czy fotowoltaika może ogrzać dom zimą?
W słoneczny dzień energia z instalacji może zasilać pompę ciepła, grzałkę, podgrzewacz wody lub inne odbiorniki. Problem polega na tym, że zapotrzebowanie na ogrzewanie jest największe rano, wieczorem i nocą, natomiast panele produkują głównie w środku dnia. Bez magazynu energii albo sieci nie da się więc wykorzystać całej zimowej produkcji dokładnie wtedy, gdy pracuje ogrzewanie.
W praktyce fotowoltaika rzadko pokrywa 100% zimowego zużycia pompy ciepła. W opisanym przykładzie instalacja 9,6 kWp wygenerowała w lutym 403 kWh, podczas gdy pompa ciepła zużyła 421 kWh. Nie oznacza to jednak, że niemal cała energia grzewcza pochodziła bezpośrednio z paneli, ponieważ produkcja i pobór odbywały się w różnych godzinach.
Znaczenie ma sposób rozliczania energii. W starszym systemie net-meteringu nadwyżki mogły być rozliczane według określonego przelicznika, na przykład 1 kWh oddanej energii za 0,8 kWh pobranej z sieci. Nowych prosumentów obejmuje net-billing. W tym modelu energia oddana do sieci ma wartość ustalaną na podstawie cen rynkowych, między innymi wskaźnika RCEm, a jej wartość trafia do depozytu prosumenckiego i może obniżyć późniejsze rozliczenia.
Sieć pełni więc funkcję pośredniego, finansowego magazynu sezonowego, ale nie jest magazynem energii w sensie fizycznym. Latem instalacja oddaje nadwyżki, a zimą gospodarstwo domowe pobiera prąd z sieci i rozlicza część kosztów z wykorzystaniem zgromadzonej wartości. Im większa autokonsumpcja w godzinach produkcji, tym mniej energii trzeba oddawać i później kupować.
Dlatego moc instalacji należy dobierać do rocznego zużycia energii, a nie wyłącznie do styczniowego zapotrzebowania na ogrzewanie. Zimą produkcja będzie niska, lecz letnie nadwyżki, sterowanie odbiornikami i ewentualny magazyn mogą poprawić całoroczny bilans.
Fotowoltaika zimą działa, ale jej rola polega głównie na częściowym wsparciu zużycia i bilansu rocznego. Zimno poprawia sprawność ogniw, jednak o wyniku decydują przede wszystkim krótkie dni, małe nasłonecznienie, zachmurzenie i śnieg.
Artykuł nie stanowi porady finansowej. Zasady rozliczeń prosumenckich mogą się zmieniać, dlatego przed podjęciem decyzji należy sprawdzić aktualne warunki u sprzedawcy energii lub operatora systemu dystrybucyjnego.